FIFA phải thay đổi

Những tuyên bố ủng hộ Gianni Infantino xuất hiện dày đặc trong những ngày qua, trải từ châu Phi, châu Á đến Trung và Nam Mỹ. Đáng chú ý, cách viết của nhiều liên đoàn giống nhau đến mức người ta có cảm giác tất cả được tạo ra từ cùng một khuôn mẫu.

Liên đoàn Bóng đá Argentina thậm chí gọi Infantino là “Chủ tịch kính mến”, đồng thời ca ngợi mô hình quản trị “rõ ràng, ổn định và minh bạch” của FIFA. Những lời có cánh ấy xuất hiện ngay sau khi người đứng đầu bóng đá thế giới phải từ bỏ một kế hoạch gây tranh cãi, vốn được chuẩn bị trong bí mật và chỉ bị phanh phui sau khi truyền thông vào cuộc.

Nghịch lý nằm ở đó. Infantino được vỗ tay vì quay đầu khỏi một kế hoạch do chính bộ máy dưới quyền ông thúc đẩy, trong khi rất ít liên đoàn đặt câu hỏi vì sao một quyết định có ảnh hưởng lớn tới FIFA lại có thể được chuẩn bị suốt thời gian dài mà Hội đồng FIFA gần như đứng ngoài.

Điều đáng lo vì thế không chỉ là những lời tâng bốc dành cho Infantino. Cuộc khủng hoảng lần này cho thấy bóng đá thế giới đang thiếu một cơ chế đủ mạnh để kiểm soát người đứng đầu tổ chức quyền lực nhất của mình.

Khi chống lại FIFA trở thành một canh bạc

Trong hơn một tuần, FIFA trải qua một trong những cuộc khủng hoảng quản trị nghiêm trọng nhất dưới thời Infantino. Kế hoạch đưa nguồn vốn tư nhân vào hoạt động thương mại của tổ chức vấp phải phản ứng dữ dội, UEFA công khai mất niềm tin, trong khi nhiều thành viên FIFA tức giận vì bị gạt khỏi quá trình ra quyết định.

Thế nhưng sau cuộc họp khẩn cấp tại Morocco, vấn đề được thu nhỏ thành những thiếu sót về “giao tiếp” và “quy trình”. Một kế hoạch được giữ kín trong thời gian dài, không trải qua đầy đủ cơ chế thảo luận thông thường, cuối cùng gần như chỉ được mô tả như một sự cố truyền đạt thông tin.

Cách xử lý ấy phản ánh điểm yếu tồn tại lâu nay của bóng đá quốc tế. Không nhiều liên đoàn muốn biến mình thành đối thủ trực tiếp của người đang ngồi ghế Chủ tịch FIFA, bởi cái giá phải trả có thể lớn hơn rất nhiều so với lợi ích của một lời phản đối.

Câu chuyện của Jordan cho thấy rõ hơn sự bất cân xứng ấy. Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Jordan, Hoàng tử Ali bin Al Hussein, cho biết khoản tiền thưởng từ Arab Cup 2025 của đội tuyển nước này bị chậm thanh toán suốt tám tháng, đồng thời tuyên bố từng nhận được gợi ý rằng việc công khai ủng hộ Infantino trước cuộc bầu cử có thể giúp quá trình giải ngân diễn ra nhanh hơn.

Nếu cáo buộc đó chính xác, đây không còn đơn thuần là câu chuyện về một khoản tiền bị chậm. Nó đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về mối quan hệ giữa quyền lực chính trị của Chủ tịch FIFA và sự phụ thuộc tài chính của các liên đoàn thành viên.

Gianni Infantino đối mặt sức ép lớn sau những tranh cãi liên quan cách FIFA đưa ra các quyết định quan trọng trong thời gian gần đây.

Nhiều nền bóng đá nhỏ phụ thuộc đáng kể vào nguồn hỗ trợ từ FIFA để xây dựng cơ sở vật chất, phát triển bóng đá trẻ hay duy trì các chương trình đào tạo. Khi văn phòng Chủ tịch FIFA vừa có ảnh hưởng lớn đến dòng tiền, vừa nắm quyền lực chính trị đáng kể, lựa chọn đứng lên phản đối đương nhiên trở nên khó khăn.

Đó cũng là một cách lý giải cho hàng loạt tuyên bố trung thành xuất hiện lúc FIFA gặp khủng hoảng. Không nhất thiết mọi liên đoàn đều hoàn toàn tin rằng Infantino đang làm đúng, nhưng trong một hệ thống mà sự ủng hộ có thể giúp duy trì quan hệ và lợi ích, đứng cùng phía với người nắm quyền luôn là phương án an toàn hơn.

FIFA vì thế ngày càng mang dáng dấp của một triều đình hơn là một thiết chế quản trị hiện đại. Người ở trung tâm nắm quyền phân phối nguồn lực và ảnh hưởng, trong khi những người xung quanh phải cân nhắc kỹ giữa việc lên tiếng và giữ im lặng.

Vấn đề lớn hơn Infantino

Sai lầm lớn nhất lúc này có thể là tin rằng chỉ cần thay Gianni Infantino, FIFA sẽ giải quyết được cuộc khủng hoảng. Lịch sử của chính vị chủ tịch người Thụy Sĩ cho thấy vấn đề không đơn giản nằm ở tính cách của người ngồi trên chiếc ghế quyền lực nhất bóng đá.

Khi thay Sepp Blatter năm 2016, Infantino từng được kỳ vọng trở thành gương mặt giúp FIFA bước ra khỏi thời kỳ bê bối. Ông khi ấy mang hình ảnh của một nhà quản lý tương đối kín tiếng, không phải kiểu nhân vật dễ khiến người ta liên tưởng tới tham vọng xây dựng quyền lực cá nhân.

Mười năm sau, hình ảnh ấy gần như biến mất. FIFA dưới thời Infantino ngày càng mở rộng ảnh hưởng lên cấu trúc giải đấu, hoạt động thương mại và cả những vấn đề vượt ra ngoài phạm vi chuyên môn bóng đá.

Ranh giới giữa FIFA với người đứng đầu tổ chức vì thế trở nên ngày một mờ. Khi những quyết định lớn liên tục được gắn với ý chí của một cá nhân, vấn đề không còn là Infantino đúng hay sai trong từng trường hợp, mà là vì sao hệ thống cho phép một chủ tịch có thể đi xa đến vậy.

Hàng loạt tuyên bố ủng hộ Infantino từ các liên đoàn thành viên làm nổi bật sự chênh lệch quyền lực trong cấu trúc hiện tại của FIFA.

Bóng đá thế giới hiện quá lớn để tiếp tục vận hành theo mô hình tập trung quyền lực vào một người. FIFA quản lý môn thể thao phổ biến nhất hành tinh, kiểm soát những giải đấu tạo ra hàng tỷ USD, phân phối nguồn lực cho hơn 200 liên đoàn và sở hữu ảnh hưởng vượt xa phạm vi sân cỏ.

Một chiếc ghế như vậy không thể chỉ dựa vào phẩm chất của người ngồi lên nó. Nếu hệ thống hoạt động tốt chỉ khi vị chủ tịch biết tự kiềm chế, điều đó đồng nghĩa bản thân hệ thống đã có vấn đề.

Ngay cả một nhà lãnh đạo được xem là phù hợp khi bắt đầu nhiệm kỳ cũng có thể thay đổi sau nhiều năm sống trong môi trường thiếu đối trọng. Quyền lực càng lớn và thời gian nắm quyền càng dài, khả năng một cá nhân bắt đầu xem ý chí của mình đồng nghĩa với lợi ích của cả tổ chức càng cao.

Bởi vậy, FIFA cần thay đổi cấu trúc quyền lực thay vì chỉ tìm kiếm một gương mặt mới. Siết giới hạn nhiệm kỳ, tăng quyền giám sát của Hội đồng FIFA, xây dựng cơ chế kiểm soát độc lập hoặc thậm chí giảm vai trò điều hành trực tiếp của chủ tịch đều là những hướng đáng được đặt lên bàn.

Sau Infantino chắc chắn sẽ có một người khác bước vào văn phòng Chủ tịch FIFA. Nếu quyền lực của chiếc ghế vẫn không thay đổi, bóng đá thế giới thực chất chỉ đang thay người đội vương miện.

Vấn đề vì thế không phải tìm một vị vua tốt hơn. Một môn thể thao quá giàu có, quá phổ biến và quá có ảnh hưởng như bóng đá cần một hệ thống không cho phép bất kỳ ai trở thành vua ngay từ đầu.