Câu hỏi về đội hình lạ của tuyển Việt Nam

Ông Darby thất vọng khi Việt Nam thua Thái Lan, nhưng điều khiến nhà cầm quân này băn khoăn hơn không nằm ở hai bàn thua. Người từng làm việc trong ban huấn luyện tuyển Thái Lan nhìn vào đội hình của HLV Kim Sang-sik và đặt câu hỏi về cách tuyển Việt Nam được xây dựng.

Trong bài bình luận gửi Tri Thức – Znews, ông Darby cho rằng tuyển Việt Nam sử dụng nhiều cầu thủ sinh ra hoặc trưởng thành ở nước ngoài. Từ đó, ông đặt vấn đề về cơ hội dành cho cầu thủ V.League, sự cân bằng giữa kinh nghiệm và sức trẻ, cũng như tiêu chí sử dụng cầu thủ Việt kiều và nhập tịch.

Cách diễn đạt của ông Darby có phần cực đoan. Gọi chung cầu thủ nhập tịch và Việt kiều là “cầu thủ ngoại” không phản ánh đúng hoàn cảnh của từng người. Một cầu thủ có cha hoặc mẹ là người Việt, đủ điều kiện khoác áo đội tuyển theo huyết thống, không thể được nhìn giống một cầu thủ nhập quốc tịch sau nhiều năm thi đấu tại Việt Nam.

Tuy nhiên, phía sau cách diễn đạt gây tranh luận ấy là một câu hỏi đáng suy nghĩ. Tuyển Việt Nam hiện có nguồn cầu thủ rộng hơn trước, đồng nghĩa HLV Kim Sang-sik cũng cần một nguyên tắc lựa chọn rõ ràng hơn.

Không phải câu chuyện hộ chiếu

Việc sử dụng cầu thủ Việt kiều hay nhập tịch tự thân không phải vấn đề.

Một đội tuyển luôn cần tìm những cầu thủ tốt nhất đủ điều kiện khoác áo mình. Nguyễn Xuân Son từng cho thấy một cầu thủ nhập tịch có thể nâng đáng kể chất lượng hàng công. Cao Pendant Quang Vinh, Nguyễn Adou Leygley Minh hay những cầu thủ trưởng thành ở nước ngoài cũng giúp ban huấn luyện có thêm lựa chọn.

Vấn đề xuất hiện khi đội tuyển có nhiều nguồn nhân sự nhưng chưa cho thấy rõ đâu là nhóm nòng cốt, đâu là phương án thử nghiệm và tiêu chí nào quyết định thứ tự ưu tiên.

Trận gặp Thái Lan tối 29/9 là ví dụ. HLV Kim Sang-sik thay bốn vị trí trong đội hình xuất phát so với trận gặp Philippines. Nguyễn Tài Lộc, Võ Hoàng Minh Khoa, Phan Tuấn Tài và Trương Văn Ngọc Bảo được trao cơ hội từ đầu, trong khi Nguyễn Hoàng Đức và Đỗ Hoàng Hên ngồi dự bị.

Đầu hiệp hai, khi Việt Nam đang bị dẫn 0-1, Hoàng Đức và Hoàng Hên cùng được đưa vào sân. Thế trận của Việt Nam sau đó khởi sắc hơn.

Sự thay đổi ấy khiến câu hỏi của ông Darby có thêm cơ sở để được thảo luận. Nếu Hoàng Đức và Hoàng Hên là những phương án đủ khả năng giúp Việt Nam thay đổi một trận đấu khó, tại sao cả hai không xuất phát?

Nếu cuộc đối đầu với Thái Lan được xem là dịp thử nghiệm, giới hạn của việc thử nghiệm nên nằm ở đâu khi ngôi đầu bảng được quyết định trực tiếp?

Steve Darby cho rằng thất bại trước Thái Lan để lại câu hỏi lớn hơn về cách tuyển Việt Nam lựa chọn và sử dụng nhân sự.

Điều đó không có nghĩa mọi lựa chọn của HLV Kim đều sai. Một giải đấu mới có thể là cơ hội phù hợp để kiểm tra nhân sự, nhưng thử nghiệm cũng cần một mục đích cụ thể: tìm phương án thay thế cho một vị trí, xây dựng cách chơi khác hay chuẩn bị lực lượng cho những mục tiêu lớn hơn.

Khi quá nhiều thay đổi xuất hiện cùng lúc, ranh giới giữa thử nghiệm và xáo trộn dễ trở nên mờ nhạt.

Ông Darby cũng nhắc tới Nguyễn Tài Lộc khi nói về cách tuyển Việt Nam lựa chọn con người. Tuy nhiên, bản thân Tài Lộc không phải vấn đề. Anh đá chính trước Thái Lan và từng đưa bóng vào lưới trước khi bàn thắng bị VAR từ chối vì lỗi việt vị.

Điều đáng bàn nằm ở câu hỏi rộng hơn: tuyển Việt Nam cần mẫu cầu thủ nào cho từng vị trí, và mỗi lựa chọn đang phục vụ kế hoạch nào.

Cần một trật tự rõ ràng

Một đội tuyển không nhất thiết phải giữ cố định 11 cầu thủ, nhưng cần có một bộ khung đủ rõ.

Ban huấn luyện cần xác định đâu là nhóm nòng cốt, đâu là những cầu thủ cạnh tranh vị trí và đâu là các phương án được thử nghiệm cho tương lai. Khi trật tự ấy được thiết lập, việc sử dụng một cầu thủ Việt kiều 19 tuổi hay một cầu thủ nhập tịch sẽ bớt gây tranh luận. Tất cả đơn giản phải đáp ứng cùng một tiêu chuẩn chuyên môn.

Ông Darby đặt ra ba câu hỏi: Việt Nam có chính sách rõ ràng với cầu thủ có nguồn gốc Việt Nam hay không, tiêu chí dành cho cầu thủ nhập tịch là gì và đội tuyển đang ưu tiên tuổi trẻ hay kinh nghiệm.

Ba câu hỏi thực chất cùng hướng về một vấn đề: HLV Kim Sang-sik muốn xây dựng tuyển Việt Nam thành đội bóng như thế nào?

Hoàng Đức và Hoàng Hên cùng vào sân đầu hiệp hai, khi tuyển Việt Nam đang bị Thái Lan dẫn 0-1.

Một đội tuyển hoàn toàn có thể bổ sung cầu thủ nhập tịch mà không đánh mất bản sắc. Bản sắc không chỉ được quyết định bởi nơi cầu thủ sinh ra, mà còn nằm ở cách đội bóng thi đấu, tiêu chuẩn lựa chọn con người và vai trò của từng cá nhân trong hệ thống.

Nếu Xuân Son được chọn vì khả năng ghi bàn, lý do rất rõ ràng. Nếu Adou Minh được sử dụng nhờ năng lực phòng ngự và triển khai bóng, lựa chọn ấy cũng dễ hiểu. Một cầu thủ trẻ được trao cơ hội vì tiềm năng cần có một lộ trình phát triển. Một cầu thủ giàu kinh nghiệm được giữ lại phải mang đến giá trị mà những người khác chưa có.

Điều tuyển Việt Nam cần tránh là những lựa chọn khiến người ngoài khó nhận ra logic phía sau.

Thất bại trước Thái Lan khiến vấn đề ấy hiện lên rõ hơn. Việt Nam không hoàn toàn lép vế, từng đưa bóng vào lưới và tạo được thế trận tích cực hơn trong hiệp hai. Tuy nhiên, Thái Lan ghi bàn từ phút 10, giữ được lợi thế rồi có thêm bàn thứ hai trong thời gian bù giờ.

Ông Darby cũng cho rằng Việt Nam cần xem lại cách phòng ngự và xử lý của thủ môn ở hai bàn thua. Với tình huống Tài Lộc bị từ chối bàn thắng, ông thừa nhận không có nhiều điều để tranh cãi khi VAR xác định lỗi việt vị.

Những vấn đề chuyên môn như vậy có thể được sửa sau từng buổi tập. Nhưng xây dựng một đội tuyển cần nhiều hơn thế.

Trận gặp Pakistan có thể mang lại một chiến thắng, nhưng kết quả đó không tự động trả lời những câu hỏi còn lại. FIFA ASEAN Cup chỉ là một chặng trong quá trình dài hơn của HLV Kim Sang-sik.

Sau giải đấu này, tuyển Việt Nam cần xác định rõ mình muốn xây dựng đội hình quanh ai, nhóm cầu thủ nào có thể trở thành bộ khung trong vài năm tới và cầu thủ nhập tịch, Việt kiều sẽ đóng vai trò gì trong kế hoạch đó.

Quan điểm của Steve Darby về những cầu thủ sinh ra ở nước ngoài có thể gây tranh luận. Nhưng câu hỏi ông đặt ra thì đáng để suy nghĩ.

Tuyển Việt Nam giờ có nhiều người để chọn hơn. Điều quan trọng hơn là phải biết vì sao chọn họ.