Khi Việt Nam không còn cú bay người của Xuân Son

Phút 45+5 trên sân Kuala Lumpur hồi tháng 8, Trương Tiến Anh đưa bóng từ cánh phải vào vùng cấm. Nguyễn Xuân Son lao xuống giữa hai hậu vệ Malaysia, tung người đánh đầu trong tư thế gần như song song với mặt sân và đưa bóng vào lưới Azri Ghani.

Bàn thắng ấy đến đúng lúc Việt Nam đang gặp khó. Mặt sân ướt khiến tốc độ triển khai bị ảnh hưởng, khoảng trống trước khung thành Malaysia không nhiều, còn những pha phối hợp của đội khách chưa đủ sắc để phá vỡ thế trận. Chỉ một tình huống, Xuân Son giúp Việt Nam bước vào giờ nghỉ với lợi thế rồi thắng chung cuộc 2-0 tại bán kết ASEAN Cup.

Ba ngày sau tại Mỹ Đình, tiền đạo này tiếp tục trở thành vấn đề lớn với hàng thủ Malaysia. Xuân Son vào sân từ ghế dự bị ở phút 59, nhanh chóng ghi bàn rồi có thêm một pha lập công cuối trận, giúp Việt Nam thắng tiếp 2-0 và khép lại bán kết với tổng tỷ số 4-0.

Xuân Son ghi 3 trong 4 bàn của Việt Nam ở hai lượt trận ấy. Hơn một tháng sau, hai đội gặp lại tại FIFA ASEAN Cup, nhưng người từng tạo ra khác biệt lớn nhất trước Malaysia sẽ không góp mặt.

Việt Nam mất nhiều hơn một người ghi bàn

Cú bay người đánh đầu ở Kuala Lumpur phần nào cho thấy giá trị của Xuân Son. Anh không đứng sẵn chờ bóng trong vùng cấm, mà phải đọc tình huống, tăng tốc đúng thời điểm, chen vào khoảng trống giữa các hậu vệ rồi dứt điểm trong tư thế khó.

Có Xuân Son, cách tấn công của Việt Nam trở nên đơn giản hơn. Hậu vệ biên có thể đưa bóng vào sớm, tiền vệ có thể chuyền thẳng hơn, còn những đường bóng dài vẫn có điểm đến bởi phía trên có một cầu thủ đủ sức tranh chấp, giữ bóng và kéo cả hàng thủ đối phương lùi xuống.

Malaysia đã trải nghiệm điều đó ở cả hai lượt bán kết. Ngay cả khi Xuân Son không đá chính ở lượt về, sự xuất hiện của anh vẫn lập tức tạo sức ép lên cặp trung vệ và buộc hàng thủ đội khách phải lùi sâu hơn. Hai bàn thắng tại Mỹ Đình chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất trong ảnh hưởng của một trung phong có thể tự giải quyết tình huống.

Xuân Son từng tung người đánh đầu mở tỷ số trong chiến thắng 2-0 của Việt Nam trên sân Malaysia hồi tháng 8.

Lần gặp lại này, Malaysia không còn phải đối diện bài toán ấy. Xuân Son chấn thương cơ đùi sau trong trận gặp Philippines và phải chia tay FIFA ASEAN Cup sớm, để lại khoảng trống rõ rệt ở vị trí cao nhất trên hàng công.

Việt Nam vẫn có thể ghi bàn khi thiếu anh. Đình Bắc tạo ra nhiều đột biến, Hoàng Đức và Hai Long đều có khả năng xâm nhập vùng cấm, còn Williams Minh Hoàng vừa ghi bàn đầu tiên cho tuyển quốc gia trong chiến thắng 4-2 trước Pakistan. Tuy nhiên, việc nhiều cầu thủ có thể lập công không đồng nghĩa HLV Kim Sang-sik đã tìm được người thay Xuân Son.

Không ai giống Xuân Son, Việt Nam phải đổi cách chơi

Đình Bắc có tốc độ và khả năng xử lý trong không gian hẹp, nhưng không phải mẫu trung phong thường xuyên đấu sức với hai trung vệ. Hoàng Đức có thể xuất hiện gần vùng cấm và dứt điểm tốt, song nếu kéo anh lên quá cao, Việt Nam lại mất một cầu thủ quan trọng trong việc luân chuyển và tổ chức bóng.

Williams Minh Hoàng mang đến sức trẻ cùng khả năng di chuyển phía sau hàng thủ. Bàn thắng trước Pakistan cho thấy anh biết chọn khoảng trống, nhưng một pha lập công chưa đủ để cầu thủ này đảm nhận những công việc mà Xuân Son từng làm ở tuyến đầu.

Bởi vậy, phương án hợp lý hơn với HLV Kim Sang-sik có thể không phải tìm một cầu thủ thay Xuân Son theo nghĩa trực tiếp. Những nhiệm vụ của tiền đạo này cần được chia cho nhiều vị trí, từ khả năng kéo giãn hàng thủ của Đình Bắc đến những pha băng lên của Hai Long, Hoàng Đức hay sự cơ động của các cầu thủ chạy biên.

Cách đưa bóng vào vùng cấm cũng cần thay đổi. Khi không còn một trung phong có ưu thế rõ rệt trong tranh chấp và không chiến, những quả tạt sớm khó mang lại hiệu quả như trước. Việt Nam sẽ cần nhiều hơn những pha phối hợp xuống đáy, các đường căng ngang hoặc tình huống xâm nhập từ tuyến hai để kéo hàng thủ Malaysia khỏi cấu trúc quen thuộc.

Đó không phải nhiệm vụ dễ dàng khi Malaysia bước vào trận tranh hạng ba với 270 phút chưa thủng lưới. Dion Cools cùng các đồng đội đang chơi chắc chắn hơn so với thời điểm bị Việt Nam đánh bại hồi tháng 8, dù ba trận vòng bảng vẫn chưa đủ để khẳng định hàng thủ này đã thực sự đạt tới một đẳng cấp khác.

Sự vắng mặt của Xuân Son khiến HLV Kim Sang-sik phải thay đổi cách đưa bóng vào vùng cấm ở trận tái đấu Malaysia.

Bangladesh và Singapore không phải những đối thủ mạnh nhất giải, còn trước Indonesia, Malaysia được chơi hơn người trong phần lớn thời gian nhưng vẫn không thể giành chiến thắng. Dù vậy, ba trận sạch lưới cho thấy đội của Tan Cheng Hoe đã có sự ổn định nhất định trước ngày gặp lại Việt Nam.

Hồi tháng 8, khi thế trận trở nên khó khăn, Việt Nam vẫn có một phương án rõ ràng: đưa bóng đến gần Xuân Son và chờ tiền đạo này xử lý phần khó nhất. Cú bay người ở Kuala Lumpur rồi hai bàn tại Mỹ Đình giúp cách giải quyết ấy mang lại kết quả gần như tuyệt đối.

Ngày 5/10, lựa chọn đó không còn. Việt Nam sẽ phải tìm bàn thắng theo một cách khác, trước một Malaysia đã thay đổi và cũng không còn phải dành phần lớn sự chú ý cho số 12 của đối phương.

Câu hỏi vì thế không hẳn là ai sẽ trở thành một Xuân Son khác. Điều đáng chờ đợi hơn là HLV Kim Sang-sik sẽ làm thế nào để cả hệ thống bù lại những gì tiền đạo này để lại, từ khả năng giữ bóng, tranh chấp cho đến khoảnh khắc dứt điểm trong vùng cấm.

Hơn một tháng trước, một cú bay người của Xuân Son đã mở khóa Malaysia. Lần tái đấu này, Việt Nam phải chứng minh rằng họ vẫn có thể tìm được đường vào khung thành đối thủ khi người từng làm tốt nhất công việc ấy không còn trên sân.