Đảo ngược kim tự tháp (Inverting the Pyramid: The History of Football Tactics) của Jonathan Wilson được giới chuyên môn công nhận là “Kinh thánh về chiến thuật bóng đá”.
|
|
Cuốn sách xuất hiện trong bộ phim truyền hình nổi tiếng Ted Lasso. |
Khác với những cuốn sách chỉ liệt kê sơ đồ chiến thuật một cách rời rạc, Jonathan Wilson chứng minh bóng đá không phát triển ngẫu nhiên. Mọi tư duy chiến thuật mới ra đời đều là câu trả lời cho sự bế tắc của hệ thống trước đó.
Từ lịch sử đến hiện đại
Bản chất tiêu đề “Đảo ngược kim tự tháp” của cuốn sách mô tả hành trình biến đổi hình học của sơ đồ đội hình: từ 1-1-8/2-3-5 (rất nhiều tiền đạo, hình kim tự tháp xuôi) ở thế kỷ 19, qua WM (3-2-2-3), 4-2-4, 4-3-3, cho đến 4-2-3-1 hay 4-6-0 (tập trung đông đảo ở tuyến giữa và phòng ngự, tạo thành kim tự tháp ngược).
Sự thay đổi này luôn gắn liền với sự điều chỉnh của Luật chơi (đặc biệt là luật việt vị năm 1925 và 1990) cũng như nhu cầu tối ưu hóa cự ly đội hình. Cuốn sách nâng tầm cách người xem tiếp cận một trận đấu, từ việc theo dõi quả bóng sang việc đọc không gian không bóng. Wilson giải thích bóng đá đỉnh cao về bản chất là cuộc chiến giành giật không gian và thời gian suy nghĩ.
Tác phẩm bóc tách chính xác cơ chế của các trường phái bóng đá lớn. Đó là làm thế nào Catenaccio bóp nghẹt khoảng trống trước cầu môn, bằng cách nào bóng đá tổng lực có thể (pressing) để thu hẹp mặt sân, hay Tiki-taka tái cấu trúc không gian bằng các khối liên kết tam giác.
Một yếu tố khác giúp cuốn sách vượt xa các tài liệu huấn luyện khô khan là góc nhìn tư tưởng và xã hội học.
Đó là chủ nghĩa lãng mạn với chủ nghĩa thực dụng. Cuộc xung đột triết lý giữa vẻ đẹp ngẫu hứng (Samba của Brazil, Danubian School của Đông Âu) và sự kỷ luật khắc nghiệt (Catenaccio của Ý, tính khoa học của Valeriy Lobanovskyi tại Liên Xô).
  |
|
Sách đã xuất bản tại Việt Nam qua bản dịch. |
Ngoài ra, Wilson chỉ ra tại sao phong cách bóng đá của một quốc gia lại phản ánh đúng bối cảnh văn hóa, chính trị của dân tộc đó trong từng giai đoạn lịch sử.
Nguồn tư liệu khổng lồ
Để viết nên tác phẩm, Jonathan Wilson đã thực hiện khối lượng nghiên cứu khổng lồ. Ông khai quật quá khứ, tìm lại những bản ghi chép, bài báo cổ và phỏng vấn trực tiếp các nhân chứng lịch sử từ khắp nơi trên thế giới (từ Anh, Italy, Đức, Hà Lan cho tới Hungary, Argentina, Brazil, Nga).
Cuốn sách cũng trả lại sự công bằng lịch sử, khi vinh danh những “kiến trúc sư” bị quên lãng như Jimmy Hogan, Herbert Chapman, Viktor Maslov hay Valeriy Lobanovskyi, những người đặt nền móng cho bóng đá hiện đại trước cả khi truyền thông đại chúng ra đời.
  |
|
Tác giả Jonathan Wilson (phải). |
Dù viết về lịch sử, Đảo ngược kim tự tháp mở ra chiếc chìa khóa để hiểu bóng đá đương đại. Những xu hướng như Gegenpressing của Jürgen Klopp và các HLV sau này, lối chơi kiểm soát vị trí (Positional Play) của Pep Guardiola hay các sơ đồ biến hình không bóng/có bóng đều có gốc rễ sâu xa từ các trường phái đã được phân tích trong sách.
Chính vì hội tụ đủ chiều sâu lý luận, tính hệ thống lịch sử và tư duy bóng đá hiện đại, cuốn sách trở thành công cụ bắt buộc phải đọc cho bất kỳ ai muốn đi từ một “người xem bóng đá thuần túy” trở thành một “người hiểu bản chất của cuộc chơi”.