Trao đổi với Tri Thức – Znews , HLV Philippe Troussier nhìn lại quãng thời gian làm việc tại Việt Nam từ năm 2018 đến 2023, từ vai trò Giám đốc kỹ thuật PVF đến khi dẫn dắt U20, Olympic và đội tuyển quốc gia. Nhà cầm quân người Pháp cho rằng Việt Nam không thiếu cầu thủ có tố chất, nhưng cần một hệ thống đủ tốt để tài năng được phát triển và duy trì ở cấp độ cao.

Ông cũng dành nhiều thời gian nói về cầu thủ Việt kiều, xu hướng nhập tịch và mục tiêu World Cup 2030. Theo ông Troussier, việc bổ sung lực lượng từ bên ngoài có thể giúp tuyển Việt Nam mạnh hơn, nhưng chỉ thực sự có ý nghĩa nếu nằm trong một chiến lược dài hạn thay vì trở thành cách tìm kiếm thành tích tức thời.

Việt Nam không thiếu tài năng, nhưng thiếu chiều sâu

Từng làm việc trực tiếp với cầu thủ Việt Nam ở nhiều cấp độ, ông đánh giá thế nào về chất lượng và chiều sâu lực lượng hiện nay?

Tôi làm việc tại Việt Nam từ năm 2018 đến 2023, đầu tiên trên cương vị Giám đốc kỹ thuật PVF, sau đó dẫn dắt U20, Olympic và đội tuyển quốc gia. Khoảng thời gian ấy giúp tôi hiểu khá rõ tiềm năng của bóng đá Việt Nam, đặc biệt ở nhóm cầu thủ trẻ.

Tôi sớm nhận thấy cầu thủ Việt Nam có kỹ thuật tốt, tinh thần thi đấu mạnh mẽ và nhiều phẩm chất cần thiết để chơi bóng ở trình độ cao. Điều này khiến tôi nhớ đến Nhật Bản năm 1998, khi tôi phụ trách U20, Olympic và đội tuyển quốc gia để chuẩn bị cho World Cup 2002.

Khi ấy, phần lớn tuyển thủ Nhật vẫn chơi trong nước. Bây giờ, rất nhiều người thi đấu ở nước ngoài và thường xuyên đối mặt với những yêu cầu cao hơn về tốc độ, chiến thuật và cường độ.

Kinh nghiệm tại Nhật Bản giúp tôi hiểu rằng phát hiện tài năng mới chỉ là bước đầu. Muốn xây dựng một đội tuyển có sức cạnh tranh, bạn cần một kế hoạch dài hạn, triết lý chơi bóng rõ ràng và một văn hóa làm việc đủ mạnh.

Tôi từng muốn xây dựng điều tương tự tại Việt Nam. Các đợt tập trung đội tuyển không chỉ nhằm chuẩn bị cho một vài trận đấu, mà còn phải là nơi cầu thủ được học về chiến thuật, tư duy chơi bóng và những yêu cầu của bóng đá quốc tế.

Tôi cũng muốn những cầu thủ trẻ được tiếp xúc với môi trường đội tuyển càng sớm càng tốt. Vì thế, tôi thường triệu tập danh sách rộng và sẵn sàng trao cơ hội cho những cầu thủ rất trẻ, có người chưa đến 17 tuổi. Mục tiêu là giúp họ hiểu sớm những yêu cầu ở cấp độ cao nhất, tăng sự tự tin và tạo ra tính kế thừa giữa các thế hệ.

Tôi vẫn đánh giá rất cao tiềm năng của bóng đá Việt Nam. Tài năng có sẵn, nhưng cần được đầu tư đúng cách, có thời gian và một môi trường phù hợp để phát triển.

Theo ông, vấn đề lớn hơn của Việt Nam nằm ở chất lượng những cầu thủ tốt nhất hay chiều sâu phía sau đội hình chính?

Theo tôi, vấn đề không nằm ở việc Việt Nam thiếu cầu thủ giỏi. Thách thức lớn hơn là phải mở rộng nguồn nhân lực, có thêm nhiều cầu thủ đạt cùng tiêu chuẩn về kỹ thuật, chiến thuật và tâm lý để chất lượng đội tuyển không giảm mạnh mỗi khi thay đổi đội hình.

Đó cũng là lý do tôi từng muốn xây dựng một tập thể rộng và có tính cạnh tranh, thay vì phụ thuộc vào một nhóm nhỏ cầu thủ quen thuộc.

Tôi từng đề nghị Liên đoàn Bóng đá Việt Nam để đội tuyển tập trung và sinh hoạt tại trung tâm huấn luyện của liên đoàn. Tôi muốn tạo sự gắn kết, hình thành văn hóa làm việc chung và khiến đội tuyển trở thành một tập thể thực sự, thay vì chỉ tập hợp cầu thủ vài ngày trước mỗi trận.

Nhưng một dự án như vậy cần thời gian. Trong thời gian dẫn dắt tuyển Việt Nam, tôi cũng chịu áp lực phải có kết quả ngay, đặc biệt tại Asian Cup và giai đoạn đầu vòng loại World Cup 2026 .

Chúng tôi gặp Iraq và Indonesia, những đội có nhiều kinh nghiệm quốc tế. Tôi nhìn thấy một số tín hiệu tích cực trong cách chơi, nhưng kết quả không đáp ứng kỳ vọng và sau khoảng chín tháng, tôi phải rời vị trí.

Tôi tiếc vì vẫn tin vào dự án ấy và thế hệ cầu thủ trẻ của Việt Nam. Chiều sâu đội hình không thể được tạo ra đơn giản bằng cách tìm thêm người. Cầu thủ cần được đào tạo, thi đấu quốc tế và từng bước chuẩn bị để có thể đảm nhiệm những vai trò lớn hơn.

Cuối cùng, bóng đá Việt Nam phải lựa chọn giữa việc bằng mọi giá tìm kiếm kết quả trước mắt và chấp nhận một số thất bại để đầu tư cho tương lai. Quan điểm của tôi vẫn vậy: đôi khi phải chấp nhận thua hôm nay để có cơ hội thắng ngày mai.

Việt Nam ngày càng quan tâm đến những cầu thủ gốc Việt thi đấu ở nước ngoài. Theo ông, ngoài năng lực chuyên môn, họ cần điều gì để thực sự giúp đội tuyển mạnh hơn?

Việt Nam đã khẳng định vị trí trong nhóm mạnh nhất Đông Nam Á và nhiều năm cạnh tranh với Thái Lan. Câu hỏi hiện nay là làm thế nào để bước lên một cấp độ khác, đủ sức cạnh tranh tốt hơn tại châu Á và xa hơn là World Cup.

Không có con đường tắt cho mục tiêu ấy. Việt Nam vẫn phải đầu tư cho đào tạo HLV, cơ sở vật chất, chương trình kỹ thuật và công tác đào tạo trẻ.

Song song với đó, Việt Nam nên chủ động hơn trong việc tìm kiếm cầu thủ gốc Việt ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Mỹ hay những nền bóng đá lớn tại châu Âu như Pháp và Đức.

Cộng đồng người Việt ở nước ngoài rất lớn. Trong số những cầu thủ thuộc thế hệ thứ nhất, thứ hai hay thậm chí thứ ba, hoàn toàn có thể xuất hiện những người đủ trình độ để tăng sức cạnh tranh cho đội tuyển.

Nhưng Việt Nam không thể chỉ ngồi chờ họ tự tìm đến. Cần một hệ thống tuyển trạch thực sự, từ phát hiện, theo dõi quá trình phát triển, liên hệ với gia đình đến việc giới thiệu một dự án thể thao đủ sức thuyết phục họ lựa chọn tuyển Việt Nam.

Morocco là ví dụ đáng tham khảo. Họ có chính sách rất mạnh trong việc tìm kiếm và đưa những cầu thủ hai quốc tịch, đặc biệt là những người trưởng thành tại châu Âu, vào đội tuyển.

Những cầu thủ như vậy mang tới nhiều hơn kỹ thuật. Họ có thể đem theo nền tảng chiến thuật khác, kinh nghiệm ở môi trường chuyên nghiệp và sự trưởng thành tích lũy từ những giải đấu có tính cạnh tranh cao.

Tuy nhiên, chỉ đưa những cầu thủ giỏi về là chưa đủ. Họ cần hiểu triết lý, tôn trọng bản sắc của đội tuyển và thực sự muốn cống hiến cho Việt Nam. Cầu thủ Việt kiều phải bổ sung cho quá trình phát triển trong nước, không thể thay thế nó.

Nhập tịch không thể thay thế nền móng

Ngày càng nhiều đội tuyển Đông Nam Á sử dụng cầu thủ nhập tịch. Ông nhìn nhận xu hướng này thế nào và đâu là ranh giới giữa tăng cường sức mạnh với việc phụ thuộc vào nhập tịch?

Tôi phân biệt khá rõ hai trường hợp. Một là những cầu thủ có gốc Việt, được đào tạo ở nước ngoài và đủ điều kiện khoác áo tuyển Việt Nam. Hai là những cầu thủ nước ngoài được nhập tịch sau một thời gian thi đấu hoặc cư trú nhằm nhanh chóng nâng thành tích đội tuyển.

Tôi ủng hộ hướng đầu tiên. Nếu một cầu thủ có nguồn gốc Việt Nam, trưởng thành trong môi trường bóng đá tốt và thực sự muốn đại diện cho đất nước của gia đình mình, cậu ấy có thể mang lại nhiều giá trị cho đội tuyển.

Với hướng thứ hai, tôi thận trọng hơn. Tôi hiểu vì sao các liên đoàn bị hấp dẫn bởi giải pháp này. Việt Nam muốn tiến bộ nhanh, thu hẹp khoảng cách với những đội mạnh ở châu Á và một ngày nào đó dự World Cup, nên mong muốn tăng sức mạnh ngay lập tức là điều dễ hiểu.

Rủi ro xuất hiện khi nhập tịch trở thành giải pháp chính. Một vài cầu thủ có trình độ cao hơn có thể giúp đội tuyển thắng thêm một số trận, nhưng không giải quyết được những hạn chế nếu đào tạo trẻ, chất lượng HLV và giải quốc nội không cùng tiến lên.

Khi những cầu thủ nhập tịch lớn tuổi hoặc không còn đáp ứng yêu cầu của bóng đá quốc tế, đội tuyển sẽ ra sao nếu nền móng phía sau chưa được xây dựng?

Theo tôi, Việt Nam cần ba trụ cột: phát triển hệ sinh thái bóng đá trong nước, tìm kiếm cầu thủ gốc Việt được đào tạo ở nước ngoài và xây dựng một bản sắc chơi bóng rõ ràng cho đội tuyển.

Tôi từng trực tiếp làm việc với cầu thủ trẻ Việt Nam tại PVF, U20, Olympic và đội tuyển quốc gia nên hiểu khả năng của họ. Họ có kỹ thuật, tinh thần tốt và còn nhiều dư địa phát triển. Nguồn lực ấy cần được đầu tư nghiêm túc và kiên nhẫn.

Vì vậy, phát triển cầu thủ trong nước và tìm kiếm tài năng Việt kiều không hề mâu thuẫn. Hai hướng đi hoàn toàn có thể hỗ trợ nhau.

Vấn đề không phải một cầu thủ sinh ở Việt Nam hay nước ngoài. Điều cần quan tâm là họ có thể đóng góp lâu dài cho đội tuyển hay không, có thực sự hòa nhập với tập thể và sự xuất hiện của họ có giúp bóng đá Việt Nam mạnh hơn thay vì che đi những điểm yếu vốn có.

Nhìn riêng vào tuyển Việt Nam, theo ông, đội bóng cần tăng cường vị trí hoặc mẫu cầu thủ nào để cạnh tranh ổn định hơn ở cấp độ châu Á?

Theo tôi, trước khi nói đến một vị trí cụ thể, Việt Nam cần nâng chất lượng của cả hệ thống bóng đá trong nước. Điểm khởi đầu phải là công tác huấn luyện và đào tạo cầu thủ.

Các CLB ở V.League 1 và V.League 2 cần những HLV được đào tạo bài bản, có bằng cấp phù hợp, cùng đội ngũ chuyên môn và thể lực đủ năng lực.

Bóng đá hiện đại cũng không thể thiếu phân tích dữ liệu, tuyển trạch và video. Những công cụ này giúp đánh giá chính xác hơn điểm mạnh, điểm yếu của cầu thủ và theo dõi quá trình phát triển của họ.

Cũng cần nhìn nhận rằng từng là tuyển thủ quốc gia không đồng nghĩa một người tự động biết cách đào tạo cầu thủ trẻ. Phát triển cầu thủ là một nghề chuyên biệt, đòi hỏi kiến thức và quá trình học tập riêng.

Việt Nam có thể rút ngắn quá trình này thông qua hợp tác với chuyên gia nước ngoài, đặc biệt từ Nhật Bản và Hàn Quốc. Việc bóng đá Việt Nam hiện có HLV trưởng đội tuyển người Hàn Quốc và giám đốc kỹ thuật người Nhật Bản là cơ hội tốt để chuyển giao kiến thức cho đội ngũ trong nước.

Song song với đó, Việt Nam cần một hệ thống tuyển trạch riêng dành cho cầu thủ gốc Việt ở nước ngoài. Ở chiều ngược lại, cầu thủ trong nước cũng cần được tạo điều kiện ra nước ngoài thi đấu, bởi môi trường có yêu cầu cao sẽ giúp họ tiến bộ cả về kỹ thuật, chiến thuật lẫn tâm lý.

Về dài hạn, Việt Nam nên cân bằng thế nào giữa cầu thủ Việt kiều, nhập tịch và việc phát triển tài năng trong nước?

Đây là bài toán không đơn giản. Cầu thủ nhập tịch có thể giúp đội tuyển mạnh lên trong ngắn hạn và tạo thêm hy vọng cho người hâm mộ, nhưng quá tập trung vào kết quả trước mắt cũng có thể làm chậm quá trình phát triển cầu thủ trẻ.

Quan điểm của tôi vẫn là đôi khi phải chấp nhận thua hôm nay để thắng ngày mai. Muốn làm được như vậy, liên đoàn phải có chiến lược dài hạn rõ ràng và giải thích được chiến lược ấy với người hâm mộ cũng như truyền thông.

Nếu Việt Nam đặt mục tiêu dự World Cup 2030, quá trình chuẩn bị phải bắt đầu ngay từ bây giờ. Không thể chờ đến sát vòng loại mới nghĩ tới việc xây dựng một thế hệ đủ sức cạnh tranh.

HLV Kim Sang-sik đã đạt những kết quả tốt, đặc biệt tại Đông Nam Á, và giúp Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế trong khu vực. Nhưng thành công trước mắt không nên khiến bóng đá Việt Nam bỏ qua những vấn đề dài hạn.

Đến khi vòng loại World Cup 2030 bắt đầu, Việt Nam có thể nhận ra mình đã mất quá nhiều thời gian nếu việc phát triển cầu thủ trẻ không được thúc đẩy ngay từ lúc này.

Vì thế, câu hỏi không phải có nên sử dụng cầu thủ nhập tịch hay không. Điều quyết định là họ nằm trong một chiến lược dài hạn được tính toán rõ ràng, hay chỉ được đưa vào để tìm kiếm thành tích trước mắt. Sự khác biệt ấy sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tương lai của bóng đá Việt Nam.